Ông Heidegger là một bác sĩ già tính khí rất khác thường. Một lần nọ ông mời bốn người bạn đến gặp tại văn phòng. Đó là ông Medbourne, ông đại tá Killigrew, ông Gascoigne và bà Wycherly. Ba người đàn ông đều có bộ râu quai hàm trắng, còn bà Wycherly là một góa phụ, gầy gò. Họ đã ở độ tuổi cao sức yếu, sống cô đơn và không gặp may trong cuộc sống.

Khi còn trẻ ông Medbourne mất hết gia sản trong một thương vụ làm ăn tồi tệ; ông đại tá Killigrew đã lãng phí sức khỏe, những tháng năm đẹp nhất tuổi xuân để tiệc tùng thâu đêm vui đùa cùng cánh đàn bà; ông Gascoigne là một chính trị gia đã về vườn với quá khứ đen tối; còn bà góa Wycherly thì nghe kể rằng bà ta có sắc đẹp mê hồn thời con gái, nhưng quá khứ của bà có những chuyện gây sửng sốt làm người thành phố này không ưa, hiện bà sống rất đơn độc. Điều lạ lùng là ba người đàn ông này đều tự nhận mình là người tình đầu của bà góa Wycherly, và họ từng đe dọa thanh toán lẫn nhau vì bà.

*     *

*

Văn phòng làm việc của ông bác sĩ già là một nơi rất kỳ lạ. Căn phòng tối tăm chứa đầy sách, mạng nhện và bụi. Tấm gương cũ treo giữa hai tủ sách được nghe kể rằng dùng để thờ linh hồn tất cả bệnh nhân đã mất của ông bác sĩ già. Ở bức tường khác có treo bức họa chân dung một phụ nữ trẻ, người mà lẽ ra ông đã lấy làm vợ từ lâu. Nhưng bà ta đã chết đêm trước hôm đám cưới, khi uống phải một trong những viên thuốc của ông. Còn vật huyền bí nhất trong căn phòng là quyển sách lớn được bọc bằng loại da thuộc màu đen. Người ta kể rằng đó là quyển sách ma thuật.

Câu chuyện diễn ra vào một chiều hè nọ. Ông bác sĩ già Heidegger ra hiệu cho bốn người ngồi xuống, rồi bắt đầu nói:

“Các bạn già mến yêu! Tôi muốn các bạn giúp tôi thực hiện một trong những cuộc thử nghiệm nhỏ này”.

Giữa căn phòng có một chiếc bàn đen. Trên bàn có một chiếc bình tuyệt đẹp và bốn cái ly. Mặt ngoài của nó được trang trí bằng những miếng kính có khắc hoa văn. Ông bác sĩ già được nghe kể là nổi tiếng về những cuộc thử nghiệm kỳ lạ, nhưng bốn vị khách này không tin sẽ có điều thú vị gì xảy ra. Ông cầm quyển sách ma thuật kia lên, rồi lật đến trang sách có ép chiếc bông hồng khô, lấy ra rồi nói:

“Bà Sylvia Ward là người trong bức họa kia tặng đóa hồng này cho tôi cách đây 55 năm, khi đó tôi định sẽ cài trên áo trong buổi tiệc cưới của chúng tôi. Ông bà tin bây giờ nó có thể trở lại như ban đầu không?”

Bà góa Wycherly hất đầu nói: “Chuyện vô lý. Ông nói như thể bà lão mày da nhăn nheo có thể trở lại tuổi xuân vậy!”

Ông bác sĩ già trả lời: “Thế thì ông bà hãy xem nhé!”

Nói xong ông đi đến nơi chiếc bình, rồi bỏ bông hồng khô vào trong nước. Chẳng bao lâu sau điều kỳ lạ xuất hiện: những cánh hoa ép khô bắt đầu lay động, rồi dần dần chuyển từ màu nâu thành đỏ. Bây giờ bông hồng của nửa thế kỷ trước đã trở nên tươi như khi bà Sylva Ward tặng cho người yêu năm nào vậy. Bốn người bạn của ông bác sĩ già rất ngạc nhiên nói:

“Đây là một thủ thuật rất hay. Bí quyết của trò này là gì vậy?”

Ông bác sĩ già hỏi lại:

“Ông bà có nghe về nguồn nước hồi xuân chưa? Nhà thám hiểm người Tây Ban Nha tên là Ponce De Leon đã đi tìm loại nước này cách đây vài thế kỷ rồi, nhưng ông ta chưa xác định được nơi có nó. Một ông bạn của tôi báo cho biết là loại nước nổi tiếng này có ở miền nam bang Florida, ông ta đã gửi cho tôi trong chiếc bình này đây!”

*     *

*

Ông bác sĩ già đổ nước hồi xuân vào bốn cái ly. Chất lỏng bắt đầu sủi bọt tạo một màng bạc nổi lên trên mặt nước. Ông thuyết phục các bạn già uống thử. Cuối cùng họ đồng ý mặc dầu không mấy tin loại nước này sẽ đem lại điều kỳ diệu.

Ông chợt nói:

“Các bạn già của tôi ơi! Khi chuẩn bị uống các bạn phải tuân theo vài quy luật chung trước khi các bạn lập lại những mối hiểm nguy lúc tuổi xuân. Hãy nghĩ về những gì mình đã trải qua, và cho điều hổ thẹn các bạn đã mắc phải ấy là do các bạn chưa có được sự tư vấn hoặc khuyên bảo trước.”

Bốn người bạn già đáp lời ông bằng tiếng cười vì họ cho rằng chuyện sẽ tái diễn những lỗi lầm ở tuổi xuân khi xưa là rất buồn cười.

“Nào uống đi!” - ông bác sĩ nói - “Tôi rất vui vì tôi đã chọn đối tượng rất tốt cho cuộc thử nghiệm này.”

Họ nâng ly nước lên môi. Nếu loại nước này thực sự có phép thần diệu thì không thể không cho bốn người này uống thêm nữa, vì bây giờ họ dường như không bao giờ biết tuổi xuân hay thú vui gì trong cuộc đời vậy. Họ trông như những sinh vật luôn ốm yếu, bất hạnh đang cúi đầu xuống chiếc bàn của ông bác sĩ già.

Rồi họ bắt đầu uống loại nước kia. Khi uống xong, trong người các vị khách hầu như đã có biến chuyển ngay lập tức. Nét ửng đỏ hớn hở như ánh bình minh đang chiếu đã hiện trên khuôn mặt. Họ nhìn nhau, cho rằng phép kỳ diệu thực sự xóa dần những nếp nhăn trên khuôn mặt.

“Nhanh lên! Hãy cho chúng tôi thêm loại nước thần diệu này!”. Họ thét lên: “Chúng tôi đang dần trẻ lại, nhưng vẫn còn quá già!”

“Hãy kiên nhẫn đợi thêm một tí nữa!”. Ông bác sĩ quan sát cuộc thử nghiệm bằng đôi mắt trầm tĩnh của nhà khoa học, nói: “Các bạn quá già rồi, nên chắc chắn phải đợi nửa giờ mới trẻ lại hoàn toàn được!”

Ông lại rót đầy nước thần diệu vào các chiếc cốc của các vị khách. Không như trước, lần này họ chỉ uống một hơi. Khi nước trôi qua cổ họng, hình như nó đã biến đổi toàn bộ con người họ: các đôi mắt rõ và sáng lên, còn mái tóc thì từ bạc chuyển sang đen.

Bây giờ ông đại tá Killigrew thấy các dấu hiệu tuổi tác đã biến mất trên khuôn mặt bà Wycherly. Ông sững sờ thốt lên: “Bà góa bụa yêu mến ơi, trông bà đáng yêu quá!”

Bà Wycherly vội chạy đến nơi tấm gương, trong khi đó ba người đàn ông bắt đầu làm theo hướng dẫn với ước mong có được phép kỳ diệu của nước hồi xuân. Lúc này tâm trí ông Gascoigne nghĩ về những chủ đề chính trị. Ông nói về chủ nghĩa dân tộc, quyền của người dân và cũng thổ lộ về những điều thầm kín của bản thân. Trong khi đó miệng ông đại tá Killigrew hồ hởi gào vang những khúc ca dành cho những bữa tiệc tùng vui vẻ, còn đôi mắt thì hướng về thân hình hấp dẫn của bà góa Wycherly. Còn ông Medbourne thì sao? Ông đang bỏ thêm ngân quỹ thanh toán cho dự án ở phía đông Ấn Độ và các vùng phụ cận.

Về phần bà Wycherly, bà đứng trước tấm gương chào đón hình ảnh của mình như khi đón người mà bà yêu hơn bất cứ điều gì trên cõi đời.

Bà thét lên: “Ông bác sĩ già yêu dấu của tôi ơi, hãy cho tôi thêm một ly nước nữa!”

Một lần nữa ông bác sĩ đổ đầy loại nước đó vào các ly. Bây giờ đã gần hoàng hôn, căn phòng trở nên tối hơn bao giờ hết. Nhưng có một luồng sáng như ánh trăng phát ra từ chiếc bình. Ông bác sĩ ngồi ở chiếc ghế tựa quan sát mọi vật. Khi các vị khách uống hết ly nước kỳ diệu thứ ba, họ nín lặng bởi vẻ mặt huyền bí của ông bác sĩ. Một lúc sau luồng nhiệt huyết của tuổi trẻ đã thấm vào máu của họ. Lúc này họ đã đạt đến đỉnh cao tuổi xuân. Sự lo âu vô tận, buồn tủi và bệnh tật tuổi già chỉ như một giấc chiêm bao tồi tan biến sau khi tỉnh giấc. Họ kêu lên:

“Chúng ta trẻ lại rồi!”

Bây giờ các vị khách là một nhóm bạn trẻ hạnh phúc, hầu như đang điên dại vì nguồn sinh lực của mình. Họ cười khi nhìn những bộ trang phục cũ kỹ, lỗi thời đang mặc trên người. Họ la hét tràn đầy niềm vui, chạy quanh khắp căn phòng.

Bà Wycherly bây giờ trông trẻ hẳn, không còn vóc dáng của một góa phụ, chạy đến ghế của ông bác sĩ mời ông cùng khiêu vũ. Ông bác sĩ lặng lẽ trả lời:

“Thứ lỗi cho tôi. Những tháng ngày nhảy múa của tôi đã dứt từ lâu rồi. Nhưng ba người đàn ông trẻ kia sẽ rất vui khi có một bạn nhảy đáng yêu như bà đó!”

Rồi ba người đàn ông bắt đầu cãi vã kịch liệt, tranh nhau ai là người sẽ nhảy với bà Wycherly. Họ đứng thành vòng tròn che bà lại, tay người nào cũng níu kéo bà.

Thế nhưng qua ảo ảnh kỳ lạ của bóng tối trong căn phòng, tấm gương cao kia đã hiện rõ hình dáng của ba người đàn ông già nua, buồn bã đang tranh người đàn bà già héo, gầy còm kia. Càng lúc cuộc ẩu đả diễn biến càng khốc liệt. Đến lúc này tay người này nắm cổ họng người kia. Và rồi họ đã vô tình lật đổ chiếc bàn. Chiếc bình rơi xuống vỡ toang thành hàng ngàn mảnh, nguồn nước hồi xuân chảy lan thành dòng trên sàn nhà. Các vị khách đứng yên. Không khí lạnh lẽo bao trùm cả căn phòng. Họ nhìn ông bác sĩ già tay đang cầm đóa hồng yêu thương. Đóa hoa bây giờ đã héo tàn và khô lại một lần nữa. Họ nhìn vào nhau, nhận ra ngoại hình của họ đang biến đổi trở lại. Họ thét lên:

“Chúng ta đã già trở lại quá sớm phải không?”

Tất cả họ đã biết thực sự nguồn nước hồi xuân chỉ tạo điều kỳ diệu tạm thời. Ông bác sĩ già nói:

“Vâng, các bạn của tôi ơi. Các bạn đã trở lại tuổi già rồi. Nguồn nước hồi xuân đang phung phí trên đất. Nhưng cho dù nó trôi ra dòng sông trước cửa nhà, tôi vẫn không uống. Đây là một bài học các bạn đã dạy tôi!”

Nhưng bốn người bạn của ông bác sĩ già không học được bài học đó. Ngay lập tức họ đi đến Florida với mong ước được uống nguồn nước hồi xuân kia suốt đời.

NATHANIEL HAWTHORNE

TRẦN PHI TƠ dịch

Tranh: PHAN THỊ LAN